آموزش گام به گام تشكيل تعاوني
پروانه شريفي
به نام خدا
براي شروع هر كار وهر تجارتي نياز به تحقيقات وبرنامه ريزي است اما اينكه اين برنامه ها از كجا شروع شوند وكدام مورد اولويت دارد بسيار مهم است اين جانب اين مطالب رابسيار مهم دانستم زيرا صرف اينكه حداقل 7نفر دورهم جمع شوند وايده مشترك داشته باشند منجر به تشكيل تعاوني نميشود اين مطالب برگرفته از كتاب اصول ورويكرد تعاون درقرن بيست ويكم است كه تصميم دارم دردووبلاگ شخصي خود وسايتهاي ديگر به عنوان تبليغ خارج از سايتهاي تعاون( به طور مثال درسايت سازمانهايي كه با آنها تفاهم نامه داريم-فني حرفه اي –ميراث فرهنگي –دانشگاه آزاد –و....) قرار دهم هم چنين مطالبي ديگر ازتعاون .
.اين مسائل : چنانچه گام به گام اجرا شوند سرعت رسيدن به هدف را بهبود خواهند بخشيد درهرگام گروه موسس تعاوني تصميم ميگيرد كه ازيك مرحله به مرحله بعدي حركت را آغاز كنند هرچند تكميل اين روند ضامن موفقيت نيست اما فقدان برنامه ريزي وتعهد ،اگر به شكست شركت نيانجامد ،حداقل شروع دشواري را دركارايجادمي كند.
گام اول :تحقيق مقدماتي
هدف :تاحد امكان كسب اطلاعات درمورد نيازها وانتظارات اعضاي بالقوه وآينده تعاوني ،درمورد مسايل كلي تعاونيها وصنايع مرتبط .آيا اصولا نيازي به تشكيل تعاوني پيشنهادي وجود دارد؟
گام دوم :ارزيابي منافع كلي
هدف :ارايه اطلاعات كافي به اعضاي بالقوه وآينده تعاوني تابتوانند درمورد تشكيل يا عدم تشكيل تعاوني پيشنهادي تصميم غير رسمي اتخاذ كنند
فكر ايجاديك تعاوني معمولا ازجانب چند نفر يا شايد يك نفر شكل مي گيرد .آنان طرح خود رابادوستان وآشنايان خوددرميان مي گذارند .درمرحله بعدي ،يك يا چند نشست برگزار مي شود تاافراد درجريان امورقرار گيرند .بحثهاي مقدماتي دراين مرحله بسيار حائز اهميت هستند ،چراكه پيش ازتشكيل رسمي شركت براي اعضاي آينده تعاوني اين فرصت را فراهم مي كنند تامزاياي احتمالي يك تعاوني رادرمقايسه با برآورد هزينه هاي تقريبي سبك وسنگين كنند .دراين جلسات ميتوان مشكلات احتمالي رامطرح نمود وپيشنهادهايي رابراي هدايت حركت سازماني ارايه داد .چنين مباحث مقدماتي اغلب به اصلاحاتي درفكر اوليه تشكيل تعاوني مي انجامد
چنانچه درنتيجه اين مباحث آزاد،حمايت وتاييد كلي ازطرح پيشنهادي تعاوني حاصل شود ،درگام بعدي يك كميته سازماندهي يا تداركاتي تشكيل ميشود تابررسي دقيق درخصوص شرايط موجود براي فعاليت تعاوني بعمل آيد
گام سوم :تشكيل كميته سازماندهي
هدف :انتخاب يك كميته سازماندهي ياتداركاتي براي هدايت واجراي روند توسعه تعاوني
كميته سازماندهي معمولا حدو.د 5تا9عضو داوطلب رادربرمي گيرند .اين گروه افراديا خود وظايف با قيمانده درزمينه تشكيل تعاوني راعهده دارميشوند يا ساير اعضا يا مشاوران خارج ازحوزه تعاوني رابراي اين منظور هماهنگ وهدايت مي كنند .صرف نظر از اينكه چه افرادي هروظيفه رابرعهده مي گيرند ،كميته سازماندهي مسوول ضمانت اجرايي وظايف مي باشند .يكي ازنقشهاي اصلي اين كميته آگاه نمودن اعضاي بالقوه تعاوني ازروند پيشرفت كار است ،چنانچه اعضاي بالقوه شركت مرتبا درخصوص جريان اموراطلاعات به روز نداشته باشند علاقه خودرانيز ازدست خواهندداد.كميته مذكور هم چنين نشستهاي سازماني راهماهنگ مي كند .اعضاي كميته سازماندهي بايد زمان قابل ملاحظه اي را براي انجام اين اموراختصاص دهند .
اعضاي كميته سازماندهي ميتوانند ازبين گروهي از اعضاي آينده تعاوني انتخاب يا ازسوي مديريت مركزي پيشنهاد شوند كه كارتشكيل تعاوني از آنجا آغاز شده است .كميته سازماندهي درمجموع بايد واجد ويژگيهاي زيرباشد :
اشتياق ،علاقمندي وسخت كوشي
عزم واراده براي موفقيت
مهارتهاي مفيد ارتباطي
انعطاف پذيري
مهارتهاي تصميم گيري راسخانه
توانايي بسيج وسازماندهي منابع
تجربه تجارتي ومديريتي قبلي
مهارتها وتجربه مديريت مالي
دانش كافي ازصنعت مورد نظر
توانايي انجام كارگروهي
كميته سازماندهي بايد براي انجام وظايف زير بصورت منظم تشكيل جلسه دهد
:تدوين شرح وظايف تعاوني
بررسي منافع كلي اعضاي بالقوه تعاوني پيشنهادي
شناخت هرگونه مانع احتمالي برسرراه توسعه تعاوني درمراحل اوليه
انجام (درصورت نياز به تامين سرمايه )يك امكان سنجي
گام چهارم :شفاف سازي هدف تجاري
هدف :روشن نمودن هدف تعاوني ومنافع اعضاي بالقوه ومنابع تعاوني
اولين واساسي ترين وظيفه كميته سازماندهي ،مشخص نمودن هدف تشكيل تعاوني پيشنهادي است .فعاليت تعاوني چه خواهدبود ؟تعاوني چه كالا وخدمات مشخصي راتامين يا ايجادخواهدكرد ؟آيا اين كالاها وخدمات ،تقاضاي تامين نشده قبلي راپاسخگو خواهدبود يا بنحوي وضعيت موجود رابهبود خواهد بخشيد (براي مثال ايجادفضايي مطلوبتر يا ارائه خدمات مناسبتر)؟يا نيازبه ايجاديك بازار (تقاضاي )جديد وجوددارد؟شرح وظايف به عنوان جهت ياب سازماني وعملياتي تعاوني مورد استفاده قرارخواهدگرفت
پس ازآنكه كميته سازماندهي شرح وظايف تعاوني راتدوين نمود ،اعضاي كميته ميتوانند براي ارزيابي ميزان منافع ازاعضاي بالقوه تعاوني نظرسنجي نمايند وبدين ترتيب فكرايجادتعاوني راپالايش كنند .اعضاي آينده چه تجربياتي درمورد الگوي تعاوني دارند ؟درجامعه اي كه افرادآن تجارب موفقي درمورد مالكيت وحمايت تعاونيها دارند ،احتمال بيشتري براي تشكيل تعاونيهاي جديد وجوددارد تاجامعه اي با تجارب اندك يا منفي ازموضوع تعاوني .ميزان پذيرش يك فكر جديد به نگرشهاي كلي بستگي دارد كه به نوبه خود تحت تاثير ملاحظات اقتصادي ،تعصبات فرهنگي ،آموزش وغيره قرارميگيرد .تمام اين عوامل ميزان انرژي وزمان لازم براي تحقق تشكيل يك تعاوني راتعيين ميكند .كميته سازماندهي بايد صادقانه ارزيابي كند كه فضاي عمو مي تا چه حد براي تحقق امرتعاوني مساعداست ؟
كميته سازماندهي هم چنين بايد اعضاي آينده وحجم معاملات آنان باتعاوني را تخمين بزند .آيا ميزان معاملات اعضا براي تامين هزينه هاي عملياتي ودرعين حال تجميع اندك نقدينگي براي پس انداز ورشد تعاوني كافي است ؟براي كسب اين اطلاعات ،درنظرسنجي بايد پرسشهايي را مطرح نمود ازجمله : آيا شما به دريافت اين خدمات ازسوي تعاوني علاقمند مي باشيد ؟ اگر چنين است ،به چه ميزان ،يا به چه مقدار،وبه چه نرخي ؟درحال حاضر چه نيازكالايي يا خدماتي داريد،كه تعاوني قادر به تامين آن مي باشد ؟هم اكنون چه مبلغي براي آن كالاها يا خدمات ميپردازيد ومايل به پرداخت چه مبلغي مي باشيد ؟نتايج نظرسنجي اساس وظيفه بعدي كميته سازماندهي راكه همان امكان سنجي مي باشد تشكيل ميدهد
گام پنجم :انجام يك امكان سنجي
هدف : آيا تعاوني برپايه يك فكرتجاري اصولي وپويا بنا شده است ؟يك امكان سجي مي تواند اطلاعات كافي رابراي پاسخ به اين پرسش دراختياركميته سازماندهي قراردهد .
باامكان سنجي مي توان كارايي تعاوني واحتمال موفقيت را تخمين زد . امكان سنجي به صورت يك كار تحقيقاتي رسمي وقراردادي با يك بررسي غيررسمي تر ازطرف اعضاي كميته سازماندهي انجام ميشود .يك فرديا يك گروه بي طرف مورد اعتماد وصاحب تخصص كارامكان سنجي راانجام ميدهد .اين فردياگروه بايد علم كافي درمورد صنعت مربوط ،تعاوني وقدرت پيش بيني رويكردهاي بازارراداشته باشد .براي يافتن اين گونه مراجع ،بايد با ديگرتعاونيها ،متخصصان توسعه تعاوني ،يا مراكز دانشگاهي يا تعاوني تماس حاصل نمود .
امكان سنجي ،اطلاعات لازم براي طرح تجاري رافراهم ميكند .شايد ازاين هم مهمتر ،هرگونه مانع دركار قبل از صرف زمان وپول بيشتر شناسايي مي شود .درسنجش امكانات سه عنصر اصلي بايد مدنطر قرارگيرد :تحليل بازار ،تحليل سازمان ومسايل فني ،وتحليل مالي .امكان سنجي بايد با فراهم نمودن اطلاعات كافي به كميته سازماندهي (وديگران )حداقل امكان پاسخگويي به پرسشهاي زيررابدهد:
تعاوني به چه افرادي خدمات رساني مي كند ؟چه تعداداعضاي بالقوه تعاوني وجوددارند،پراكندگي جغرافيايي آنان چگونه است وميزان منافع آنان درتعاوني چقدراست ؟آيا اين اعضا ميتوانند توسعه تعاوني راحمايت مالي كنند؟چه نوع عايدي مدنظر يا مورد نياز اعضا مي باشد تاسرمايه گذاري درتعاوني براي آنان داراي ارزش باشد ؟
وضعيت بازارچگونه است ؟آيا بازاري براي آنچه تعاوني مي خواهد تامين نمايد ،وجوددارد؟بزرگي اين بازارتاچه حداست ،دركجاواقع شده است ،وهم اكنون چه كسي نياز بازارراتامين ميكند ؟هزينه توليد كالا يا خدمات مورد نظر تعاوني چه ميزان است وآيا اين قيمت با ديگرشركتها ي مشابه قابل رقابت ميباشد ؟چه مقداردرآمد براي تامين هزينه هاي عملياتي مورد نياز است ؟احتمال تحقق اين درآمد چقدراست ؟دراينجا يك تجزيه تحليل جامع كه بهترين وبدترين سناريو ها رابراي هرشاخص بازاردرنظر گيرد ،امري حياتي است .
نحوه كارتعاوني چگونه خواهدبود ؟تعاوني بايد چه فعاليتهايي راآغاز نمايد ؟آيا ساختمان يا كاميون متعلق به تعاوني خواهدبود يا آن رااجاره خواهد كرد ؟
چه نوع سرمايه مورد نياز است واين سرمايه از چه محلي تامين خواهد شد ؟
فعاليت تعاوني چه هزينه اي دربرخواهدداشت ؟چه نوع سرمايه هايي براي شروع كارمورد نيازاست ،چه ميزان سرمايه تاهنگام فراهم شدن هزينه هاي تعاوني لازم است واين زمان چه هنگام فرا ميرسد ؟آيا تعاوني به سرمايه كافي دسترسي دارد ؟اين بررسي بايد سهم مورد انتظار ازسرمايه گذاري اعضا ونيز آن مقدار كه بايد به صورت وام تامين شود را نشان مي دهد .
چه كسي تعاوني رااداره خواهد كرد ؟آيا دربين اعضا ي كميته سازماندهي ،رهبران قابل ومايل به عهده گيري وظيفه توسعه واداره كارتعاوني وجود دارند ؟شايد كميته سازماندهي ،وبعدها هيات مديره منتخب مجبور شوند به مدت دويا سه سال سخت تلاش نمايند تاتعاوني راازمرحله فكر به عمل رسانند .آيا آنان به وظيفه خود اشراف كامل دارند ؟وقتي تعاوني فعاليت خودراآغاز نمود ،هزينه مديريت كارآمد چه مقداراست (وتعاوني تاچه ميزان قادربه پرداخت مي باشد)؟به چه تعدادكارمند نياز مي باشد ونرخ حقوق براي مشاغل مشابه درآن محدوده چقدراست ؟
نمونه مطالب يك امكان سنجي
1-مقدمه وچارچوب تحقيق
2-تحليل بازار
الف .شرح بازار داخلي
ب .شرح بازار بين المللي
ج امكانات كلي بازار
3-نتظر سنجي ازتوليد كننده وتحليل عرضه كالا وخدمات
الف .مرور وتحليل نتايج نظر سنجي
ب .دورنماي عرضه كالا وخدمات
4-تحليل سازمان ومسايل فني
الف .تحليل ظرفيت سازماني
ب .نيازهاي فناوري وتجهيزاتي
ج .سناريوهاي عملياتي
5-حمل ونقل وتحليل مسايل فرآوري توليد
الف .نقشه محلهاي استقرار توليد كننده
ب .دورنماي عرضه كالا وخدمات
6-تحليل مالي
الف .تحليل مالي وخلاصه امكانات
ب. فرضيه ها وروشها
7-برآورد كلي امكانات
الف .خلاصه ونتيجه گيري
ب- توصيه ها
امكان سنجي بايد شناخت كافي از صنعت مورد نظر تعاوني وجايي كه تعاوني پيشنهادي بهترين وضعيت رادرآن صنعت خواهدداشت دراختيار كميته سازماندهي قراردهد .هم چنين بايد عوامل تعيين كننده اي كه موجب موفقيت تعاوني مي شوند برجسته نمايد .لازم است به يادداشته باشيم كه همه امكان سنجي ها نوعي پيش بيني محسوب مي شوند .آنها نمي توانند تحقق پيش بيني ها را تضمين نمايند .بنابر اين مهم آن است كه حداقل سه سناريو ي زير مورد نظر قرارگيرد :بهترين شرايط ممكن ،محتمل ترين نتيجه ،وبدترين سناريو .
هم چنين مرور امكان سنجي ازواجبات است .اطلاعات وداده هاي آن چقدرمعتبرهستند ؟براي نمونه ،آيا ازمشتريان آينده درمورد آنچه ترجيح مي دهند نظر سنجي شده است ؟همينطور چه فرضيه هايي درپيش بيني ها مورد استفاده قرارگرفته است ؟
گام ششم : كشش اعضا
هدف :تعدادكافي اعضا ي آينده رانشان مي دهد ونقدينگي اضافي براي تعاوني جمع آوري مي كند .
كميته سازماندهي بايد نتايج تحليل امكان سنجي رابررسي نمايند وتصميم بگيرند كه آيا ادامه كارتشكيل تعاوني امري معقول است .اگر پاسخ مثبت باشد ،درگام بعدي بايد ميزان كشش عضويت درتعاوني را مشخص نمود .گرچه اگر قبل از تكميل امكان سنجي ،براي كسب حمايت مالي وجلب داوطلب براي حمايت ازامكان سنجي ،ميزان كشش عضويت تعيين گردد ،امري غير عادي به شمارنمي رود .
براي تعيين ميزان تمايل به عضويت درتعاوني ،كميته سازماندهي وسايرداوطلبان به ميان مردم مي روند تا كارتعاوني پيشنهادي را شرح دهند وجلب حمايت كنند .براي ايجادعلاقه اوليه دراعضا،كميته مي تواند ميز هاي اطلاع رساني رادرمحل نمايشگاهها يا ديگر رواديد ها مستقر نمايد يا نشستهاي آزاد براي عموم مردم ترتيب دهد ودررسانه ها تبليغ كند .براي شناخت بيشتر اعضايي با تعهد بيشتر ،شايد به جلسات كوچكتر با ارسال دعوتنامه نياز باشد مجموعه اي با كيفيت از مطالب مكتوب كه به طور شفاف رسالت وچشم اندازهاي مالي تعاوني را شرح دهد ،از جمله كليدهاي تلاش موفق جلب عضويت است .از اعضاي آينده خواسته مي شود قراردادعضويت راكه بلافاصله پس از ثبت تعاوني از نظر قانوني تعهد آورخواهد بود ،امضاكنند .پيش از آن ،اين سند صرفا براي طرفين (تعاوني وعضو ) مشخص مي كند كه ازهريك چه انتظاراتي مي رود.اهداف تعاوني وتعهدات مالي مورد انتظار راازطرف عضو (قيمت و حداقل تعدادسهام عضويت )درآن به روشني آمده است
اگر تعداداعضايي كه با تعاوني قراردادامضامي كنند كمتراز هدف از پيش تعيين شده باشد ،باتشكيل يك جلسه ويژه درمورد تعطيلي يا بازبيني طرح تصميم گرفته ميشود .اگر به طرح خاتمه داده شود ،وجوه جمع آوري شده از اعضا بايد به آنان عودت داده شود مگر آنكه بخشي ازاين وجوه براي تامين هزينه هاي سازماني مورد نياز باشد
گام هفتم :تدوين يك طرح تجاري
هدف :ساختاركسب وكارتعاوني را به صورت تفصيلي مشخص مي نمايد وگروه اعضاي آينده تعاوني مي توانند طرح را مورد تاييد قراردهند وتعهدات آن را بپذيرند .
اهميت طرح تجاري از آن روست كه نقشه اصلي فعاليت تجاري وبنيان هركار سرمايه بردراختيار قرارمي گيرد .هدف از طرح تجاري ،انجام تحقيقات وبرنامه ريزي گسترده است .اين طرح برمبناي امكان سنجي پي ريزي ميشود اما تحليل پيچيده تر وجامع تري به دست مي دهد .درطرح تجاري بايد ارزيابي هدف درمورد ميزان كارايي تجارت مورد نظر ،خطرات احتمالي ،وشرح جزئيات كار گنجانده شود . طرح تجاري براي ضمانت سرمايه گذاري از جانب موسسات مالي وسرمايه گذاران ضرورت دارد .اين طرح هم چنين با ترسيم بينش آينده تعاوني به اعضا كمك مي كند تاازاختلافات دربرنامه ريزي اجتناب كنند .طرح تجاري درواقع يك سند كاري است كه بايد مرتبا به آن رجوع شود ودرصورت نياز آن را بروز كرد
افرادي داراي مهارت كه خارج از تعاوني هستند ،بايد تحت هدايت هيات مديره ،طرح تجاري راتدوين كنند .درآن ،بسياري ازهمان عناوين وموضوعات امكان سنجي گنجانده شود ،لازم است چكيده از طرح تهيه شود .دربخش تحليل بازار بايد هدف تعاوني ،سهم برآورد شده بازار ومزيتهاي رقابتي دركوتاه مدت وبلند مدت مشخص شده باشد .درطرح بازاريابي بايد توصيفي از فعاليتهاي بازار يابي وفروش وراهبرد كلي فروش لحاظ شود .طرح تجاري بايد جزئيات مربوط به توليد ،تحقيق وتوسعه وروشهاي تحويل كالا را دربر گيرد .مسايل مربوط به كار كاركنان (خواسته هاي كارگران ،برنامه هاي استخدام ،وانتظارات براي اضافه پرداختها )ومسووليتهاي اعضا بايد دربخش مديريت ومالكيت تعاوني مطرح شود .
تصوير تمامي جنبه هاي مالي تعاوني ،شامل منابع سرمايه ،بايد دربخش مالي درج شود .دراين بخش ،هم چنين طرح هاي بودجه اي وجريان نقدينگي چند ساله تعاوني نيز مطرح خواهد شد .ساختار سرمايه تعاوني يكي از تصميمات اصلي است كه كميته سازماندهي واعضاي بالقوه تعاوني بايد درراستاي تدوين طرح تجاري آن را مشخص نمايد .گامهاي زير دراجراي اين روند مفيد خواهد بود :
1-برآورد ميزان سرمايه مورد نياز براي شروع كارتعاوني وتامين سرمايه عملياتي درطول اولين سال فعاليت .اين رقم براساس هزينه هاي پيش بيني شده تجاري والزامات نقدينگي محاسبه شده درامكان سنجي وسطح مطلوب ذخاير نقدي جمع آوري شده (سرمايه سهامي غير تخصيصي وتخصيص يافته )بدست مي آيد .
2-عموما ،اكثر شركتهاي سرآمد ازمحل اعضا (ونيز كمكهاي نقدي )حداقل نيمي از سرمايه سهامي را تامين مي نمايد .مابقي آن را بايد ازطريق فروش سهام به اعضا يا كمك نقدي تامين نمود .مراكز پرداخت كننده وام ميزان تمايل خود را به پرداخت وام به شركتها براساس سهام سرمايه اي اوليه وديگر جزئيات مندرج درطرح تجاري ازجمله جريان نقدينگي پيش بيني شده ،ميزان ضرر وزيان وكيفيت مديريت شركت ارزيابي ميكنند .
3-دريافت سرمايه ازاعضا همواره كارساده اي نيست .آنان گاه به اين كارتمايل ندارند يا قادر به تامين سرمايه نيستند .ازاينرو لازم است به اعضا يادآوري شود كه سرمايه گذاري اوليه آنان درتعاوني ،نوعي حمايت وهواداري از تعاوني محسوب ميشود .تامين سرمايه سهامي هم چنين ميزان تعهد آنان به موفقيت كسب وكار تعاوني را نشان مي دهد .براي اعضا كافي است بدانند شكست درتجارت نتايج منفي به بارخواهد آورد ،اما نه آنقدر هم كه مانع ازورود اعضاي جديد به تعاوني شود .دراين مرحله ،هم چنين نيازمند تدوين برنامه بازپرداخت سهام خود مي باشد .پس بايد به روشني توضيح دهد كه سهام اعضا چگونه درتعاوني به گردش درآيد .
4-ميزان وام ومنابع تامين سرمايه را برآورد كنيد .بهترين منابع دريافت وام را مشخص نماييد وفرمهاي درخواست وام وملزومات آن را ازقبل تهيه كنيد .
گام هشتم :تهيه اسنادقانوني وثبت تعاوني
هدف :ثبت تعاوني به عنوان يك شخصيت حقوقي ومشخص نمودن قوانين مربوط به فعاليت تجاري
با مطالعه موارد فوق ويافتن جايگاه تيم درهركدام ازگامها ميتوان كليه مراحل رابا برنامه ريزي منظم پيگيري وبه نتيجه مطلوب وبهينه رسيد .
منبع: اندیشه سرای تعاون